خوزستان چه خبر ؛ نگاه واقع بینانه به موضوعات مرتبط با قومیت و به کار بردن راهبردهای عملی موثر می تواند مانع از شکل گیری آسیب پذیری از این ناحیه برای امنیت و ثبات کشورها باشد، در ادامه سلسله مباحث مربوط به منازعات قومی، تاریخچه بلوچ ها مدنظر قرار می گیرد.
بلوچستان بخش جنوبی استان سیستان و بلوچستان ایران، استان بلوچستان پاکستان در شرق این کشور، و در شمال غرب، استان هلمند، نیمروز و قندهار افغانستان را در برمیگیرد. حدود 18 میلیون نفر در پاکستان، پنج میلیون نفر در ایران و حدود دو میلیون نفر در افغانستان سکونت دارند. البته بخشی از جمعیت بلوچ نیز در افغانستان، ترکمنستان، عمان، بحرین، کویت و برخی نیز در آفریقا زندگی می کنند. ملت بلوچ به زبان بلوچی سخن میگویند که برگرفته از زبان هند و ایرانی و به طور خاص زبانهای شمال غربی ایران است که با زبان کردی و دیگر زبانهای این منطقه مشترکاتی دارد. این زبان همچنین دربرگیرنده مشخصات قدیمی پارسی باستان و اوستایی است.
بلوچستان سابقه تاریخی گستردهای دارد که قدمت آن را بین هشت تا ده هزار سال تخمین میزنند. به این سرزمین در زمان سامانیان کومون گفته می شد. عنوان مکا نیز توسط هرودت به عنوان یکی از اولین ساتراپهای کوروش کبیر، که به صورت موفقیت آمیز قبایل باستانی ایران را متحد کرد تا یک امپراتوری ایجاد نماید، آورده شده است. در بیستون نیز داریوش بزرگ از مکا به عنوان یکی از سرزمینهای شرقیاش یاد می کند. اما در طول تاریخ برای مدت زیادی مکران نامیده می شده است. مکران نیز از همان واژه مکا گرفته شده است.
برخی معتقدند که اینها به مناطق شمالی البرز تعلق داشته و ریشه آریایی دارند. برخی تاریخدانان معتقدند که آنها از نوادگان حمزه عموی پیامبر(ص) بوده و از حلب و سامی هستند. طبق این تفسیر آنها از در زمان خلافت یزید به دنبال واقعه کربلا از آنجا رانده شده و به سیستان آمده اند. اما برپایه پیوندهای زبان بلوچی، که یکی از زبانهای ایرانی است، سرزمین اصلی قبائل بلوچی احتمالا در شرق یا جنوب شرق و یا مناطق مرکزی دریای خزر است. بلوچ ها در دوره ساسانیان به شرق مهاجرت کردهاند. علت مهاجرت مشخص نیست، اما احتمالا در نتیجه شرایط بی ثبات در منطقه خزر بوده است.
طبق شواهد تاریخی مردم بلوچ ساکنان قدیم ساتراپی مکا در امپراتوری هخامنشی بوده است. بلوچها در مناطق ساحلی منطقه مکران( چابهار، گوادر)، خلیج فارس( عمان، کویت و بحرین) و دریای عربی( کراچی و دیگر بخشهای سند) سکونت داشته اند.
بلوچ های افغانستان
طبق برخی تخمین های بلوچ های افغان حدود دو میلیون نفر هستند که حدود 10 درصد از جمعیت این کشور را در بر می گیرند. اینها عمدتا در جنوب غرب افغانستان ساکن اند. منبع درآمد اصلی آنها کشاورزی و باغبانی است. بلوچهای افغانستان آگاهی قدرتمندی از هویت قومی خویش دارند که مبتنی بر قبیله و نزدیکی قبیله ای و وفادارای به رهبران قبیله استوار است. این امر نه تنها به منازعات درون بلوچی، بلکه به شورشهایی علیه حکومتهای مرکزی نیز شده است.
بلوچهای ایران
بلوچ های ایران عمدتا در استان سیستان و بلوچستان حضور دارند. این منطقه به دلیل حساسیت همواره مورد توجه خاص قدرتهای خارجی قرار گرفته است. در زمان ناصرالدین شاه زمانی که حکومت مرکزی تلاش کرد تا تسلط و گسترش خود را در مناطق مرزی افزایش دهد، بریتانیا به منظور جلوگیری از گسترش ایران تلاشهای فراوانی صورت داد. این امر منجر به شکل گیری کمیسیونهای مرزی مشترک شد که منجر به واگذاری بخشهایی از بلوچستان و شکلگیری یک منطقه حائل گردید. این امر منافع بریتانیا را به طور کامل در این منطقه حفظ میکرد. در حال حاضر نیز همواره کشورهای خارجی با تقویت اشرار، گسترش تروریسم و افراطگری، تلاش میکنند تا منطقه جنوب شرق ایران را ناامن نمایند. نمونه کشورهای منطقهای حامی تروریسم عربستان است، بگونه ای که مقرن بین عبدالعزیر، ولیعهد سابق عربستان، به کمکهای عربستان جهت مسلح کردن تروریستها در این استان اذعان داشته است. آمریکاییها نیز در طرح خاورمیانه بزرگ اندیشه جدایی بلوچستان ایران را در سر میپرورانند. اقداماتی چون حمایت از گروههای چون جندالله، و سایر اشرار و همچنین تلاش جهت تأسیس شبکه های رادیویی و تلویزیونی در این حیطه میگنجد.
بلوچهای پاکستان
بلوچهای پاکستان در ایالت بلوچستان این کشور که حدود 44 درصد از خاک پاکستان را در بر میگیرد زندگی می کنند. مرکز این استان، کویته بوده، و از جنوب به دریای عرب متصل بوده و مهمترین بندر این استان گوادر می باشد. بلوچستان پاکستان از نظر امکانات زیرساختی و رفاهی جزء عقب مانده ترین مناطق این کشور به شمار می رود. همواره مبارزات استقلال طلبانه در این منطقه وجود داشته است که عمدتا با خواست و حمایت کشورهای منطقهای و فرامنطقه ای نیز همراه بوده است. که در ادامه به آن پرداخته میشود.
تقسیم بلوچستان و نقش بریتانیا
تقسیم بلوچستان به دو نیمه شرقی و غربی در طول قرن هجدهم با فروپاشی امپراتوری صفوی و سپس امپراتوری مغول و سرانجام امپراتوری نادرشاه صورت گرفت. بلوچستان به مجموعه ای از قلمروهای شاهزادگی تبدیل شد که برخی از آنها تحت کنترل افغانستان قرار گرفتند، و برخی نیز مستقل ماندند. مهمترین این قلمروهای مستقل، کلات بود. در این قرن، اما، سلسله قاجار در ایران و بریتانیا در هند تأسیس شد که این امر مجددا بلوچ را تحت فشار قرار داد. با کشیده شدن رقابت کشورهای اروپایی به قاره آسیا هندوستان اهمیت فراوانی یافت. در همین راستا سرزمینهای مجاور هندوستان برای ایجاد حائل اهمیت زیادی داشت که یکی از این نواحی بلوچستان بود. بر این اساس، بلوچستان به عنوان سرزمین حائل در برابر پیشروی و توسعه طلبی فزاینده روسیه به هندوستان از اهمیت استراتژیک خاصی برخوردار گردید. بریتانیا در سال 1839 به عنوان بخشی از استراتژی حمله خود به افغانستان به کلات حمله کرد و یک حاکم دوست خود را منصوب کرد. در 1877 بریتانیا کارگزاری بلوچستان را به منظور مقابله با دولتهای بلوچ در امپراتوری اش در هند و حکومت بر نیمه شمالی بلوچستان، شامل دولت وابسته کویته تأسیس نمود. در همین زمان ایران، مجددا بر بلوچستان غربی، که به جز در مدت کوتاهی در دهه 1920 بخشی از ایران بود، غلبه یافت. بریتانیا و ایران مرز میان سرزمینهایشان را طی دو کمیسیون مرزی در 1871 -1872 ترسیم نمودند که در 1898-1896 تغییراتی به خود دید. پاکستان این مرز با ایران را با تغییرات اندکی در طول تعین مرز در طی سالهای 1958-1959 تأیید نمود.
منازعه بلوچ
منازعه بلوچستان به کشمکش میان بلوچ ها و حکومت مرکزی پاکستان اشاره دارد. این منازعه هم نتیجه عوامل تاریخی و هم عوامل موجود در دنیای معاصر می باشد. روابط میان ناسیونالیستهای بلوچ و حکومت مرکزی از زمان شکل گیری پاکستان در 1947 مقابلهای بوده است. در این بین دولت پاکستان همواره ادعا کرده است که شورشیان بلوچ تحت حمایت هند بودهاند. در زمانهای مختلف برخورهایی میان حکومت و این شورشیان وجود داشته است. بعد از ایجاد پاکستان، ارتش این کشور مأمور به مقهور ساختن اینها در کلات جهت جلوگیری از تلاش اینها در جدایی در سالهای 1948 و 1958 بوده است. این جنبش جدایی طلبانه در طول دهه 1960 به اوج رسید، اما حکومت با عملیا ت نظامی در 1973 آنها را شکست داد و تلفات سنگینی را بر آنها وارد کرد. اما بعدها با گسترش این جنبش در دهه های 1990 و 2000، حمله 2001 به اففانستان و جنگ در شمال و غرب پاکستان تشدید شد.
این شورش ها تاحدی نشأت گرفته از تحمیل روایت تاریخی ایجاد پاکستان به عنوان یک کشور همجنس به لحاظ مذهبی بر قوم متمایز بلوچ بوده است. اما امروزه در نتیجه منازعه کشمیر، جنگ در افغانستان، موضوعات امینت هسته ای و مبارزه داخلی با افراط گرایان مذهبی و همچنین عقب ماندگی اقتصادی در این منطقه از کشور پاکستان است. نکته ای که نباید از آن غافل شد اینست که کشورهای خارجی همواره در تهییج احساسات و یا تقویت مخالفان نقش آفرین بودهاند. روسیه در طی حمله به افغانستان موافق جدایی بلوچستان بوده است. استقلال بلوچستان به نفع هند خواهد بود، چرا که احتمالا پس از جدایی روابط حسنه ای با این کشور خواهد داشت. در ایالات متحده نیز همواره طرح هایی در این خصوص مطرح شده است، گرچه مورد انکار واقع شده است.
